سیستەمی کارەبای ٢٤ کاتژمێریی کوردستان دەبێتە نەخشەڕێگەیەک بۆ چاکسازیی کەرتی وزە لە عێراق

عێراق خۆی ئامادە دەکات بۆ گرتنەبەری پڕۆژەی کارەبای "ڕووناکی" هەرێمی کوردستان وەک مۆدێلێک بۆ چاکسازیی فیدراڵی لە کەرتی وزەدا، ئەمەش ئاماژەیە بۆ گواستنەوەیەکی گەورەی سیاسی کە ئامانج لێی چارەسەرکردنی قەیرانی درێژخایەنی کارەبایە لە وڵاتدا. ئەم دەستپێشخەرییە، کە هەرێمی کوردستانی بەرەو سیستەمێکی ناوەندیی دابینکردنی کارەبای ٢٤ کاتژمێری گواستووەتەوە، ئێستا وەک نەخشەڕێگەیەکی نیشتمانیی ئەگەری بۆ مۆدێرنکردنی ژێرخان سەیر دەکرێت.

بەپێی ئامارە نوێیەکانی وەزارەتی کارەبای حکومەتی هەرێمی کوردستان (KRG) لە ڕۆژی شەممەدا، لە ئێستادا زیاتر لە ٨٥٪ی دانیشتووانی هەرێم کارەبای ٢٤ کاتژمێرییان پێدەگات. نزیکەی شەش ملیۆن هاووڵاتی لەم خزمەتگوزارییە سوودمەند دەبن، و بەرپرسانیش ئاماژە بەوە دەکەن کە چاوەڕوان دەکرێت لە چەند مانگی داهاتوودا گشتگیرکردنی پڕۆژەکە لەسەر ئاستی هەرێم بەتەواوی کۆتایی پێبێت.

بەردی بناغەی مۆدێلی ڕووناکی بریتییە لە جێگرتنەوەی سیستماتیکی مۆلیدە ئەهلییەکانی گەڕەکەکان بە تۆڕێکی نیشتمانیی متمانەپێکراو و ناوەندی. تا ئێستا حکومەتی هەرێمی کوردستان زیاتر لە ٥,٩٠٠ مۆلیدەی کوژاندووەتەوە، کە دەکاتە نزیکەی ٨٥٪ی ئەو مۆلیدانەی پێشتر کاریان دەکرد. پلانی ستراتیژیی حکومەت ئامانجیەتی تا کۆتایی ساڵی ٢٠٢٦ کۆی گشتی زیاتر لە ٧,٠٠٠ مۆلیدە لەکاربخات.

جگە لە باشترکردنی کوالیتی خزمەتگوزارییەکە، پڕۆژەکە دەستکەوتی ژینگەیی بەرچاویشی هەبووە. وەزارەتی کارەبا ڕایگەیاندووە کە کەمبوونەوەی پشتپەستن بە مۆلیدەکان، ڕێگری لە دەردانی زیاتر لە ١.١ ملیۆن تۆن گازی دووەم ئۆکسیدی کاربۆن ($CO_2$) ساڵانە کردووە. ئەم گۆڕانکارییە ژینگەییە خاڵێکی سەرنجڕاکێشی سەرەکییە بۆ بەغدا، چونکە عێراق هەوڵدەدات پابەندبوونی خۆی بە بەڵێننامە نێودەوڵەتییەکانی کەشوهەوا بەدیبهێنێت و هاوکات کەرتی وزە جێگیر بکات.

پێکهاتەی دارایی پڕۆژەی ڕووناکی هاندانێکی بەرچاویش بۆ بەکاربەران لەخۆدەگرێت بۆ ئاسانکاریی گواستنەوەکە. بەپێی بڕیارێکی ئەنجومەنی وەزیرانی هەرێمی کوردستان، بەشداربووانی نوێی نیشتەجێبوون داشکاندنی پلەبەندیان بە ڕێژەی ٥٠٪، ٢٥٪، و ١٥٪ لەسەر پسوڵەکانیان لە ماوەی سێ مانگی یەکەمی خزمەتگوزارییەکەدا بۆ دەکرێت. ئەم ڕێوشوێنانە بە مەبەستی پاڵپشتیکردنی هاووڵاتیانە لە کاتی گواستنەوەیان بۆ سیستەمی نوێی نرخاندن.

دیجیتاڵکردن ڕۆڵێکی سەرەکی لەم مۆدێلە چاکسازییەدا دەگێڕێت. پڕۆژەی "ئەلیکترۆنی-پسوڵە" (e-Psule) کە لەلایەن مەسرور بارزانی، سەرۆکی حکومەت لە ١٠ی شوباتدا ڕاگەیەندرا، شۆڕشێکی لە پرۆسەی پسوڵەکردن و پارەداندا دروستکردووە. ئامانجی ئەم سیستەمە بەرزکردنەوەی شەفافییەت و کاراییە لە ڕێگەی چوارچێوەیەکی دیجیتاڵی یەکگرتووەوە. سەکۆی "ئەلیکترۆنی-پسوڵە" ڕەزامەندی فەرمی لە بانکی ناوەندیی عێراق (CBI) وەرگرتووە، ئەمەش یەکگرتنی لەگەڵ ژینگەی دارایی فیدراڵیی فراوانتردا مسۆگەر دەکات.

وەک ڕەنگدانەوەیەک بۆ کاریگەرییە سەرەتاییەکانی سیستەمەکە، وەزارەتی کارەبا لەم دواییانەدا گەڕانەوەی ٣.٢ ملیار دیناری وەک داشکاندن بۆ بەشداربووانی نیشتەجێبوون بۆ پسوڵەی مانگی ئازاریان ڕاگەیاند. ئەم قەرەبووکردنەوە تایبەتە بەشێک بوو لە هاندانی داشکاندنی ٢٠٪ بۆ ئەو بەکارهێنەرانەی کە پارەکەیان لە ڕێگەی سەکۆی "ئەلیکترۆنی-پسوڵە"وە مەکۆ کردبووەوە.

بۆ بەغدا، گرتنەبەری ئەگەری ئەزموونی ڕووناکی تەنها نوێکردنەوەیەکی تەکنەلۆژی نییە؛ بەڵکو پاکێجێکی چاکسازیی دامەزراوەیی گشتگیر پێشکەش دەکات. بە تێکەڵکردنی "ئەلیکترۆنی-پسوڵە"، ژێرخانی مۆدێرن، و پاراستنی ژینگەیی، پڕۆژەکە جێگرەوەیەکی تاقیکراوە پێشکەش دەکات بۆ سیستەمە پەرتەوازەکانی بەڕێوەبردنی کارەبا کە لە مێژوودا پارێزگاکانی عێراقی فیدراڵییان گرفتار کردووە.

لە کاتێکدا بەرپرسانی وزەی فیدراڵی لێکۆڵینەوە لە مۆدێلەکەی هەولێر دەکەن، جەختکردنەوە لەسەر توانای فراوانکردنی پڕۆژەی ڕووناکی بەردەوامە. ئەگەر بە سەرکەوتوویی لە سەرجەم پارێزگاکانی دیکەی عێراق جێبەجێ بکرێت، ئەم مۆدێلە دەتوانێت ببێتە هۆی یەکەم خزمەتگوزاریی کارەبای ٢٤ کاتژمێریی بەردەوام لەسەر ئاستی نیشتمانی لە چەندین دەیەی ڕابردوودا، بەمەش بۆشایی ژێرخانی نێوان هەرێمی کوردستان و تەواوی عێراق پڕ دەکاتەوە.